راهنمای جامع فتوژورنالیسم
و چالش‌های عکاسی خبری در دوران معاصر

 

نوشته استاد علی میراسماعیلی مدیر آموزش مدرسه عکاسی آرتسنس

فتوژورنالیسم داستانی را نه با هزاران کلمه، بلکه با مجموعه‌ای از عکس‌ها روایت می‌کند. همان‌طور که یک گزارش خبری مکتوب با ارائه‌ یک نمای کلی، ایده‌ محوری، شخصیت‌ها و دیدگاه‌های مختلف، تصویری کامل می‌سازد، فتوژورنالیسم نیز همین هدف را به شکل تصویری محقق می‌کند.

یک مجموعه عکس خبری خوب، داستانی با آغاز، میانه و پایان برای مخاطبش تعریف می‌کند. کپشن‌ها اگر وجود داشته باشند،  به انتقال داستان کمک می‌کنند، اما در عکاسی خبری، متن در درجه‌ دوم اهمیت قرار دارد و قرار است که تصویر نقش اصلی را ایفا کند. فتوژورنالیسم در طول سال‌ها به همه ثابت کرده‌ که قدرت اطلاع‌رسانی و تأثیرگذاری عکس‌ها، دست‌کمی از کلمات ندارد.

انواع مختلفی از فتوژورنالیسم وجود دارد و به همان اندازه، شیوه‌های گوناگونی برای انجام آن. از اخبار روز تا گزارش‌های ویژه، از داستان‌های تصویری تا پرتره‌ها، از مستندسازی جنگ‌ها تا اخبار محلی و ورزشی، فتوژورنالیسم حوزه‌ای به گستردگی خود روزنامه‌نگاری است. اما آنچه در همه این‌ها ثابت می‌ماند و مشترک است، تعهد به گزارشگری صادقانه، بی‌طرفانه و درست است. هدف فتوژورنالیسم ارائه واقعیت، نمایش حقیقت و اطلاع‌رسانی بی‌طرفانه است.

این راهنمای جامع عکاسی خبری به معرفی فتوژورنالیسم، مفاهیم پایه، اصول، قوانین و روش‌های انجام و بقای آن در دوران معاصر می‌پردازد.

یک روزنامه، مجله، بیلبورد، گزارش خبری یا مقاله آنلاین را تصور کنید که هیچ تصویری در آن وجود ندارد. تصاویر نه‌تنها به تقویت یک روایت کمک نموده، بلکه خودشان نیز به‌تنهایی یک داستان را روایت می‌کنند. زمانی که عکس‌ها به‌درستی و هوشمندانه در اخبار به کار گرفته شوند، به متن قابلیت درک بیشتری می‌بخشند. همانطور که در کلاس داستان‌گویی با عکاسی درباره آن صحبت می‌کنم، در دنیای رسانه، تصاویر می‌توانند یک داستان را بسازند یا نابود کنند؛ و همین موضوع، فتوژورنالیسم را به‌عنوان یک مهارت حیاتی و مستقل مطرح می‌کند.

 

 

طبق تعریف وب‌سایت «مؤسسه مطبوعات آمریکا»، «روزنامه‌نگاری فعالیت گردآوری، ارزیابی، تولید و ارائه اخبار و اطلاعات است و همچنین حاصل این فعالیت‌ها به‌شمار می‌رود.» روزنامه‌نگاری رویدادها، مفاهیم و انسان‌هایی را که دنیای اطراف ما را شکل می‌دهند، گزارش می‌کند و می‌کوشد مردم را از آنچه در سطح محلی، ملی یا جهانی رخ می‌دهد، آگاه سازد.

فتوژورنالیسم یا عکاسی خبری هم همان اهداف و رسالت روزنامه‌نگاری مکتوب را دنبال می‌کند، اما این کار را با استفاده از عکاسی مستند انجام می‌دهد. (رادیو و ویدیو نیز از دیگر اشکال روزنامه‌نگاری هستند.) تصاویر بی‌واسطه از یک رویداد، افراد درگیر در آن، احساساتشان، ریشه‌ها و پیامدهای آن رویداد، همگی به روایت بصری داستان کمک می‌کنند.

اخلاق حرفه‌ای، فتوژورنالیسم را از دیگر شاخه‌های عکاسی مانند عکاسی خیابانی یا برخی انواع  مستندنگاری متمایز می‌کند. روزنامه‌نگاران موظف‌اند به حقیقت در روایت پایبند باشند. برای فتوژورنالیست‌ها، دستکاری صحنه یا عکس نهایی (مثلاً اضافه یا حذف اشیا یا افراد) به‌طور کامل ممنوع است. هرچند روزنامه‌نگاری در اصل باید بی‌طرف باشد، اما در عمل ناگزیر دیدگاهی خاص را ارائه می‌دهد؛ برای مثال، هر دو سوی یک جنگ می‌توانند به‌صورت اخلاقی و منصفانه در عکس‌های فتوژورنالیست‌های دو طرف به تصویر کشیده شوند.

درست مانند نوشتار خوب، فتوژورنالیسم خوب نیز داستانی بصری با ساختاری روایی تعریف می‌کند. یک رویداد معمولاً آغاز، میانه و پایان دارد. حتی اگر آن رویداد هنوز به نتیجه نهایی نرسیده باشد. 

فتوژورنالیست می‌تواند با مجموعه‌ای از تصاویر، حس تعلیق ایجاد کرده و در پایان به نوعی آن را جمع‌بندی کند. روایت‌گری، هسته‌ اصلی فتوژورنالیسم است. فتوژورنالیسم انتقال اخبار از طریق عکس‌هاست. این تصاویر معمولاً در روزنامه‌ها و مجلات چاپی و همچنین در رسانه‌های آنلاین و امروز هم در پلتفرم‌های میکروبلاگینگ منتشر می‌شوند.همه ما بارها شنیده‌ایم که یک تصویر ارزشی معادل هزار کلمه دارد و می‌تواند فوراً داستانی را که یک مقاله خبری به خوانندگان منتقل می‌کند، تقویت کند.

عکاسی خبری را می‌توان فرآیند روایت یک داستان با استفاده از عکس تعریف کرد. در حالی که روزنامه‌نگاران سنتی اطلاعات خود را با قلم و کاغذ (یا صفحه‌کلید) منتقل می‌کنند، فتوژورنالیست‌ها از دوربین به‌عنوان ابزار اصلی خود استفاده می‌کنند. یک فتوژورنالیست با تصاویر، کل داستان را از ابتدا تا انتها روایت می‌کند و اگر این کار به‌درستی انجام شود، مخاطب ممکن است حتی بدون نیاز به کلمات، پیام منتقل‌شده را به‌طور کامل درک کند.

فتوژورنالیست‌ها در محل وقوع رویداد حضور دارند، درست در کنار خبرنگاران سنتی؛ هدف آن‌ها خلق داستانی است که بدون کلام سخن بگوید.

 

 

به‌طور ساده، نقش یک فتوژورنالیست یا عکاس خبری روایت یک داستان از طریق عکاسی است. هدف تنها گرفتن عکس نیست، بلکه ارائه تصاویری است که بالاترین استانداردهای روزنامه‌نگاری را رعایت و حقیقت را منتقل کنند. همان‌طور که هر خبرنگار سنتی باید چندین ایده را ارائه دهد تا یکی پذیرفته شود، همه تصاویر یک فتوژورنالیست نیز لزوماً منتشر نخواهند شد.

در مجموع، فتوژورنالیسم راهی است برای آشنا کردن مردم عادی با داستان‌ها و واقعیت‌های جدید، به شکلی تأثیرگذار و قابل‌فهم.

فتوژورنالیسم شکلی از روایت و گزارش‌گری بصری است. درست مثل عکاسی فاین آرت، در اینجا هم هیچ روش واحد و درستی برای روایت یک داستان با تصاویر وجود ندارد: گاهی مجموعه‌ای از عکس‌ها متن را تکمیل می‌کنند و گاهی یک تصویر قدرتمند و دراماتیک می‌تواند به‌تنهایی درباره یک فرد، رویداد جهانی یا فرهنگ خاصی اظهار نظر کند. فارغ از شیوه روایت، هدف فتوژورنالیست‌ها آگاه‌سازی مخاطبان از طریق ثبت یک تصویر تعیین‌کننده و ماندگار است.

چه نام او را بدانید چه نه، وقتی به جنگ داخلی آمریکا فکر می‌کنید، تصاویر متیو بردی از میدان‌های نبرد به ذهن می‌آید. عکس «مادر مهاجر» اثر دوروتیا لانگ، تصویر نمادین دوران رکود بزرگ اقتصادی در آمریکاست . عکاسان جنگی مانند رابرت کاپا شاهد برخی از خشن‌ترین درگیری‌های قرن بیستم بودند و وقتی پایان جنگ جهانی دوم را تصور می‌کنید، اغلب اولین تصویری که به ذهن می‌آید عکس «روز پیروزی در میدان تایمز» اثر آلفرد آیزنشتاد است.

با این حال، عکاسی خبری بسیار گسترده‌تر از این‌هاست. اینکار شامل رفتن هفتگی به جلسات شورای شهر، ثبت تصاویر پروژه‌های ساخت‌وساز جدید در یک منطقه از شهر، عکاسی از بازارهای محلی کشاورزان، یا عکاسی خیابانی در میانه یک اعتراض می‌شود. اینکار بسیار چالش‌برانگیز و در عین حال لذت‌بخش است. 

هر کسی می‌تواند عکس بگیرد، اما هر عکاسی نمی‌تواند فتوژورنالیست باشد. دو ستون اصلی فتوژورنالیسم عبارت‌اند از:  داشتن استانداردهای اخلاقی بالا و جست‌وجوی حقیقت عینی. در حالی که عکاسی در اشکال دیگر ممکن است ابزاری برای بیان شخصی یا نمایش هنرمندانه واقعیت‌های انسانی باشد، هدف فتوژورنالیسم گزارش‌گری است. هدف اصلی آن روایت یک داستان واقعی و بالابردن آگاهی مخاطب است.

با ظهور دوربین داگرئوتایپ، که با معیارهای امروزی دستگاهی سنگین و پیچیده محسوب می‌شد، عکاسی فراتر از کارهای آتلیه‌ای و پرتره رفت. عکاسانی مانند راجر فنتون، که بسیاری او را نخستین فتوژورنالیست می‌دانند، در دهه ۱۸۵۰ دوربین‌های حجیم خود را به میدان‌های نبرد جنگ کریمه بردند.

 

راجر فنتون، عکاس بریتانیایی، یکی از نخستین فتوژورنالیست‌ها و عکاسان جنگ بود. عکس معروف او با عنوان «دره‌ سایه‌ مرگ» که در ۲۳ آوریل ۱۸۵۵ در جریان جنگ کریمه ثبت شد، یکی از شناخته‌شده‌ترین تصاویر جنگی تاریخ است.

اندکی پس از کار پیشگامانه فنتون، متیو بریدی و همکارانش با به‌خطر انداختن جان خود و همراه داشتن تاریکخانه، به ثبت صحنه‌های جنگ داخلی آمریکا پرداختند. بسیاری این گزارش‌های جنگی را نخستین نمونه‌های واقعی فتوژورنالیسم می‌دانند.بریدی یک عکاس پیشگام آمریکایی بود که بیش از همه به‌خاطر مستندسازی جنگ داخلی آمریکا شناخته می‌شود.

 

 

 

نخستین عکسی که برای تصویرسازی یک خبر روزنامه‌ای استفاده شد، در ژوئیه ۱۸۴۸ منتشر شد. این تصویر، سنگرهای خیابان «سن‌مور» پاریس را در جریان قیام ژوئن ۱۸۴۸ نشان می‌دهد.این داگرئوتایپ نخستین عکسی بود که تا آن زمان برای تصویرسازی یک خبر روزنامه‌ای استفاده شده بود:

 

 

همانطور که در مقاله داستان ظهور و سقوط دوربین خبری درباره روند تکامل این دوربین‌ها صحبت کرده‌ایم، دوربین‌های صفحه شیشه‌ای مانند داگرئوتایپ یا دوربین دستی ارمانوکس محدودیت‌های زیادی داشتند، به‌ویژه به‌دلیل فرآیند حساس و کند نوردهی روی شیشه. با این حال، این محدودیت‌ها مانع از مستندسازی اخبار برای روزنامه‌ها و مجلات تصویری آن دوران نشد.

در سال ۱۸۸۸، کداک دوربینی را معرفی کرد که به‌جای شیشه از فیلم استفاده می‌کرد، اما کیفیت آن قابل مقایسه با دستاورد اسکار بارناک در سال ۱۹۱۳ نبود: دوربین فیلم ۳۵ میلی‌متری. این اختراع به مرور تکمیل‌تر شد و در سال ۱۹۲۵ با نام لایکا عرضه شد؛ دوربینی کوچک، مقاوم و قابل‌حمل که به‌راحتی در جیب جا می‌شد. لنز باکیفیت و طراحی فیلم ۳۵ میلی‌متری آن به عکاسان اجازه داد دوربین را همه‌جا با خود ببرند و زندگی و رویدادها را همان‌طور که رخ می‌دهند، با سرعت و کیفیتی خیره‌کننده ثبت کنند.

در اواخر دهه ۱۹۲۰ و اوایل دهه ۱۹۳۰، نشریات پرتیراژ کیفیت کاغذ و مرکب چاپ خود را بهبود دادند. عکس‌ها در کنار مقالات چاپ می‌شدند و مجلاتی مانند Life و Vu در آمریکا و Berliner  Illustrirte Zeitung و Münchner Illustrierte Presse در آلمان، شروع به انتشار گزارش‌های تصویری چندصفحه‌ای کردند.

 

در اوایل دهه ۱۹۳۰، عکاسی فرانسوی به نام آنری کارتیه برسون یک دوربین لایکا تهیه کرد و عکاسی خبری را ارتقا داد. همان‌طور که اسطوره‌هایی چون اریش سالومون، رابرت کاپا و دیوید «چیم» سیمور نیز چنین کردند. عکاسان زن بسیاری مانند دوروتیا لَنگ و کاترین لِروی نیز نقش مهمی در ثبت بصری مسائل زمانه خود از رکود بزرگ اقتصادی گرفته تا جنگ جهانی دوم و بعدها جنگ ویتنام ایفا کردند.

دوروتیا لنگ، فتوژورنالیست برجسته، بیش از همه با عکس نمادین «مادر مهاجر» شناخته می‌شود که در دوران رکود بزرگ اقتصادی در آمریکا ثبت شد.

 

 

همانطور که در بالا اشاره کردیم، از ابتدای جنگ داخلی آمریکا، از عکس‌ها برای همراهی مقالات خبری استفاده می‌شد، هرچند در آن زمان بیشتر به‌عنوان عنصری تکمیلی دیده می‌شدند تا محور اصلی گزارش.

فتوژورنالیسم از دهه ۱۹۲۰ وارد دوران طلایی خود شد و اهمیت آن افزایش یافت؛ هم‌زمان با ظهور دوربین‌های کوچک‌تر مانند لایکا ۳۵ میلی‌متری که در سال ۱۹۲۵ در آلمان اختراع شد. این دوربین‌ها برای عکاسان سراسر جهان انقلابی محسوب می‌شدند، زیرا برای عکاسی به تجهیزات بسیار کمتر و سبک‌تری نیاز بود.

علاوه بر نقش مهم دوربین‌های لایکا و کداک در گسترش جهانی عکاسی، پیشرفت مهم دیگری نیز در همان دوران رخ داد: رواج روزنامه‌نگاری مجله‌ای. مجلات در اروپا به‌عنوان بستری برای روایت تصویری داستان‌ها محبوب شدند و چون خلاقانه‌تر و از نظر بصری جذاب‌تر از روزنامه‌ها بودند، با استقبال گسترده مخاطبان روبه‌رو شدند.

زمانی که این موج به آمریکا رسید، مجلات تصویری پرطرفداری مانند Life  و مجله فرانسوی‌زبان Vu  نیاز داشتند که اخبار خود را با تصاویر دقیق و هوشمندانه همراه کنند؛ امری که باعث شکوفایی این شکل جدید از روزنامه‌نگاری شد.

ورود فیلم رنگی و سپس اختراع دوربین دیجیتال، امکان بیان و گسترش بیشتری را در فتوژورنالیسم فراهم کرد. امروزه، دوربین‌های دیجیتال در کنار ارتباطات ماهواره‌ای و اینترنت و گوشی‌های تلفن همراه، پوشش فوری رویدادهای جهان را ممکن ساخته‌اند و به‌ندرت می‌توان خبر مهمی را یافت که بدون عکس روایت شود.

این مقاله در روزهای آینده تکمیل خواهد شد.