عکاسی مفهومی چیست؟
راهنمای جامع عکاسی کانسپچوال

عکاسی مفهومی چیست؟

در عکاسی کانسپچوال ایده یعنی همه‌چیز

برای عکاسی مفهومی، چگونه  الهام بگیریم؟

چگونه یک عکس مفهومی بسازیم؟

• ایده‌تان را ترسیم کرده و برای جلسه عکاسی برنامه‌ریزی کنید؛

• عناصر لازم برای رسیدن به عکس مفهومی نهایی را جمع‌آوری کنید؛

چطور عکس‌های مفهومی خوبی بگیریم؟

عکاسی کانسپچوال یک هنر ذهنی است و هر کدام از ما تفسیر منحصر بفرد خود را از یک عکس مفهومی «عالی» داریم. «عالی» بودن یک عکس مفهومی، بسته به موقعیت‌های مختلف، متفاوت است. به عنوان مثال، در عکس مفهومی با موضوع سفر، عکس عالی، عکسی است که توانایی بازگرداندن بیننده به لحظه دقیق و تجربه شده در سفر را داشته باشد. در عکاسی مستند، عکس مفهومی ایده‌آل لحظه‌ای پر از احساس را ثبت می‌کند.  در عکاسی کانسپچوال تبلیغاتی برای مشتریان، تمام جزئیات روی صفحه ال سی دی را دوباره چک می‌کنید تا مطمئن شوید فوکوس روی سوژه اصلی در محصول نهایی حتا اگر روی بیلبوردها نمایش داده شود هم واضح باقی بماند.

در عکاسی کانسپچوال در مراسم عروسی، تمرکز بر ثبت انرژی و ارتباط عاطفی بین زوج‌هاست. بعضی از عکس‌های مفهومی هم ممکن است نیاز به ویرایش زیاد، تجهیزات گران قیمت و روتوش دقیق داشته باشند تا به ظاهری صیقلی دست یابند، بعضی هم صرف نظر از کیفیت فنی، ارزشی احساسی دارند و آنها را با دوربین های معمولی یا دوربین تلفن همراه هم می‌شود گرفت. 

در ادامه این مقاله می‌خواهیم درباره موارد زیر صحبت کنیم:

-مفهوم عکاسی مفهومی بی نقص و کامل

-چرا در عکاسی مفهومی می‌بایست کمتر بر کیفیت فنی تمرکز کنیم؟

-پنج راز عکاسی مفهومی با کیفیت

معمولن بسیاری از ما می‌پرسند که چطور عکسهای مفهومی کامل و عالی‌ای بگیریم؟ از همین ابتدای این بحث این راز را به شما می‌گوییم: هیچکس عکس‌های کامل و بی نقص نمی‌گیرد. البته که هیچ عکس کامل و بی نقصی وجود ندارد. اما یک دستور‌العمل یا رویکرد ساده وجود دارد که می‌تواند به ما کمک کند تا در تلاش‌های عکاسی خود تا حد امکان به کمال نزدیک شویم.

البته در کل بهتر است که کمتر روی کمال‌گرایی فنی تمرکز کنید، ابتدا ماهیت خود عکس را بپذیرید. اگر حتا بصورت یادگاری و فقط برای خودتان عکس می‌گیرید تصور کنید ۵۰ سال بعد آنها را در کشوی خود پیدا می‌کنید. وقتی خاطرات عکس‌ها را به فرزندانتان نشان می‌دهید و به آن زمان از زندگیتان فکر می‌کنید، دیگر اهمیتی ندارد که ایزو ۲۰۰ بوده یا ۸۰۰ اینطور نیست؟

این قضیه در مورد عکس‌های مفهومی دیگر هم می‌تواند مصداق داشته باشد. اشتباه متوجه نشوید، اصلن سعی نداریم فناوری را نادیده بگیریم. اگر می‌خواهید عکاس موفقی باشید می‌بایست که درباره دوربین خود یاد بگیرید و هر زمان که وقت داشتید تنظیمات مختلف آن را کشف کنید( شرکت در کلاس عکاسی مقدماتی ما در این مورد بسیار کمک کننده خواهد بود). آزمایش کنید، سریعتر شوید، درک بیشتری بدست بیاورید و دقیق باشید. ارائه کار خوب در عکاسی مفهومی بسیار اهمیت دارد. اما از نظر ما، ایده و حال و هوای عکس ثبت شده مهمتر از وجود نقائص فنی احتمالی در آن است.

لودمیلا بوروشووا عکاس تعریف می‌کند که: « هزاران عکاس را در طول حرفه‌ام دیده‌ام که فقط با وارد شدن به اتاق احساس ناامنی به من می‌دادند، چون آنها سه، چهار بدنه دوربین، یک فلاش بزرگ، بزرگترین لنز‌های ممکن که می‌توانستند پیدا کنند و کل استودیوی نورپردازی‌شان را پشت خود حمل می‌کردند. با تمام سافت باکس‌ها، سه پایه ها و حتا سه پایه‌های اضافی. فقط باز کردن بسته بندی‌هایشان بیشتر از کل زمانی که من صرف گرفتن عکس می‌کردم زمان می‌برد. نمی‌گویم این کار اشتباهی است، اما به یاد داشته باشید که در عکاسی مفهومی تجهیزات همه چیز نیست. شما نباید در این مورد احساس ضعف کنید، اگر می‌خواهید عکاس مفهومی خوبی شوید فقط باید یاد بگیرید که چطور بین تکنیک و تجهیزات از یک طرف و ایده‌پردازی و خلاقیت از طرف دیگر تعادل ایجاد کنید.»

تصور کنید در دو موقعیت سخت مستند، عکاس هستید. در اولین مورد، با یک دوربین DSLR مبتدی و یک لنز کیت می‌آیید و آماده نیستید. اینجا فناوری شما را محدود می‌کند، چون به دلیل نداشتن دیافراگم باز نمی‌توانید با سرعت شاتری که می‌خواهید عکس بگیرید، عکسها آن‌طور که می‌خواهید واضح نخواهند بود و نمی‌توانید افکت بوکه  و عمق میدان کم و زیبایی ایجاد کنید. خب این اصلن خوب نیست. حالا خلاف آن را تصور کنید، تمام تجهیزات دنیا را بر پشتتان حمل کنید. اول اینکه این کاری طاقت فرساست، نه؟  بعد هم شما درگیر فکر کردن بیش از حد به هر موقعیت خاص خواهید شد و حواس شما برای گرفتن یک عکس آنقدر پرت می‌شود که لحظات زیبای دیگری که احتمالن دیگر تکرار نمی‌شوند را از دست می‌دهید. مطمئنن، پنج عکس شگفت‌انگیز از نظر تکنیکی ثبت خواهید کرد که می‌توانید از آنها استفاده کنید، اما آیا در آن موقعیت، بودن در لحظه و از دست ندادن آنها، مهم‌تر نیست؟ 
بیایید فوکوس سریع، نور استودیویی حرفه‌ای و داشتن دوربین مگاپیکسلی را برای مدتی هم که شده فراموش کنیم و اجازه دهید شما را راهنمایی کنیم که: 

یک عکس مفهومی با کیفیت و عالی واقعن چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد؟

۱-ایده جذاب و تاثیرگذار

نیمی از موفقیت شما در عکاسی مفهومی پیدا کردن یک ایده جذاب و تاثیرگذار برای عکس هایتان است! خیلی از ما عکاسی را با سوژه‌هایی کلیشه‌ای مثل گل‌های باغچه‌مان، عکس‌هایی از آسمان و غروب خورشید و ... شروع کرده‌ایم. اما وقتی در مسیر عکاسی  به بلوغ رسیده و جایگاه خود را پیدا کردیم، مسیرمان را به سمت چیزی مثل عکاسی کانسپچوال که برایمان جذاب بوده تغییر دادیم. برای یکی، این علاقه، بیشتر مردم و داستان هایشان بود. برای شما، شاید عکاسی صحنه‌پردازی شده یا هر شکل دیگری از عکاسی مفهومی باشد.

منظور از پیدا کردن یک ایده جالب چیست؟ منظور ما این نیست که دنبال بازیگران یا مدل‌های برتر یا زیباترین لوکیشن‌ها و مکان‌ها باشید. در اینجا ما می‌خواهیم بگوییم که تلاش کنید تا تشخیص دهید داشتن چه محتوایی عکستان را جالب می‌کند؟ چون در نهایت این موضوع عکس است که نقش اصلی را در شکل گیری یک ترکیب بندی و تاثیر آن عکس بر روی مخاطب ایفا می‌کند. 

به عنوان مثال برای عکاسی مفهومی در شکل مستند آن، بهترین راه برای تمرین این کار، تلاش برای پرسه‌زنی و انجام عکاسی خیابانی است. لازم نیست این کار را یواشکی انجام دهید؛ فقط چند ساعت وقت بگذارید و در میدان اصلی شهرتان عکاسی کنید. از مردم بپرسید که آیا می‌توانید از آنها عکس پرتره بگیرید. در هر محیطی، افراد با ظاهر‌های مختلف وجود دارند. بعضی با لباس‌های شیک و رسمی هستند، بعضی درگیر کارهای روزمره مثل حمل کردن خوار و بارشان هستند و بعضی هم با عجله به نزدیک ترین اداره دولتی می‌روند. درصورتیکه می‌خواهید همه آنها در عکس‌های شما مفهومی داشته باشند ابتدا باید موضوعی را انتخاب کنید که می‌تواند بین آنها مشترک و البته برای شما هم جالب باشد. به ویژگی‌های فیزیکی یا لباس‌های انسان‌ها نگاه کنید، یاد بگیرید که چگونه جادو را در جزئیات پیدا کنید. به ما اعتماد کنید، درصورتیکه خوب دقت کنید در همه جا موضوعات خوب و جالب حضور دارند.

۲-داشتن ترکیب بندی جالب

به عنوان یک عکاس مفهومی خوب، داشتن دیدگاه خاص و منحصر به فرد قطعن ارزشمند است! حتا اگر همه ما در شرایط مشابهی زندگی کنیم، اما قطعن از منظر متفاوتی آن را تجربه می‌کنیم. به همین دلیل است که اگر دو عکاس در حال عکاسی از یک موضوع مشترک باشند، به احتمال احتمال زیاد نتایج کارشان متفاوت خواهد بود. در کنار این، انتخاب زاویه مناسب برای گرفتن عکس و هنر ترکیب‌بندی آن هم اهمیت بسیار زیادی دارد. وقتی یک عکس واقعن چشمگیر است، احتمالن یکی از دلایل آن ترکیب‌بندی خاص و منحصر به فرد و استفاده خوب از پس زمینه عکس است. 

می‌توانید به روش های متفاوتی از ترکیب بندی به نفع خود استفاده کنید:

-از قانون یک سوم استفاده کنید: هر زمان که برای انتخاب نوع ترکیب‌بندی دچار شک و تردید شدید، قانون یک سوم، می‌تواند یک انتخاب مطمئن برای شما باشد! این قانون هرچند معروف‌ترین قانون عکاسان در ترکیب بندی است، اما در استفاده از آن باید مراقب باشید دچار تکرار بیش از حد نشوید  و البته این را هم بدانید چه زمانی لازم است این قانون را بشکنید!

-قرار دادن سوژه در مرکز تصویر: برخلاف تصور خیلی از عکاسان، قرار دادن سوژه درست در وسط ترکیب بندی اشتباه نیست، فقط تسلط بر آن سخت‌تر است و زمان استفاده از آن در شرایطی خاص‌تر، این تکنیک ترکیب بندی در کنار یک پس زمینه جالب، خیلی هم خوب می‌شود.

-با خطوط بازی کنید: در موقع ترکیب‌بندی کردن، خطوط اصلی عکس‌تان را تشخیص داده و تصمیم بگیرید که به کجا ختم بشوند! البته همه ما خطوط افقی و عمودی را می‌شناسیم، اما می‌توانید خطوط مورب، همگرا یا منحنی را هم در عکستان استفاده کنید. فقط لازم است تصمیم بگیرید که کدام یک برای عکس شما بهتر جواب می‌دهد؟

۳-نورپردازی خاص و منحصر به فرد

همه ما وقتی به یک عکس خوب فکر می‌کنیم، یکی از ویژگی‌هایی که فکر می‌کنیم باید داشته باشد، نورپردازی یا نورسنجی خاص و منحصربه‌فرد است. گاهی اوقات در زمان عکاسی با استفاده از مهارت‌هایی که داریم می‌توانیم از نور محیط استفاده کرده و به فضایی با نوری رویایی و خاص برسیم و گاهی هم برای رسیدن به آن به برنامه‌ریزی و مدیریت زمان نیاز داریم. اما در هر صورت، وجود نور منحصربه‌فرد همان قطعه گم شده‌ای است که جذابیت بصری و قابلیت داستان‌گویی هر عکسی را افزایش می‌دهد!

-بوکه: بوکه‌ها نورهایی زیبا در پس زمینه‌ای تاریک هستند و هرگز از مد نمی‌افتند! اگر در نورپردازی خوش شانس نیستید، شاید بتوانید با نورهای ظریف و لطیف برای خود بوکه ایجاد کنید.

-ساعت طلایی: ساده‌ترین راه برای آشنایی با تکنیک‌های مختلف استفاده از نور خورشید این است که در ساعت طلایی بیرون بروید و عکس بگیرید. این ساعت به خاطر نور گرم و ملایمی که دارد به بهبود ترکیب عکس و ایجاد یک فضای رمانتیک کمک می‌کند. با استفاده از نور در این زمان، می‌توانید تصاویری با کیفیت بصری بالا و جذابیت زیبایی شناختی دلخواهتان بدست آورید. 

نور تیز: اگر به دنبال چالش هستید، پس آماده باشید! عکاسی در شرایط نوری سخت بهترین تمرینی است که می‌توانید برای مدیریت موقعیت‌های دشوار نوری برای عکاسی انجام دهید. همانطور که گفته شد، وقتی که از نور شدید در زمان عکاسی استفاده کنید، مواجهه با چالش‌های ناشی از آن می‌تواند منجر به ثبت عکس‌های منحصر به فرد و با کیفیت بصری بالا شود. البته که انجام آن کار سختی است و ممکن است در اولین تلاش‌ها خوب پیش نرود، اما قطعن ارزش تلاش برای رسیدن به نتایج بهتر را دارد.

درست است که این چند مورد که در بالا گفتیم، رایج‌ترین موقعیت‌های نوری در عکاسی با نور طبیعی هستند، اما خلاقیت در نورپردازی در عکاسی هیچ حد و مرزی نمی‌شناسد. فقط کافیست در کلاس شناخت نور مدرسه عکاسی آرتسنس شرکت کنید تا برایتان یادآوری شود که؛ شما هم قطعن در خانه اشیاء مختلفی دارید که می‌توانید از آنها برای ایجاد نورهای خاص و  منحصر به فرد مورد نیاز خود استفاده کنید: چراغ قوه، منشور، آینه یا حتی برخی تزئینات ساخته شده از شیشه.

۴- تمرکز روی جزئیات

در عکاسی مفهومی در بیشتر موارد، خیلی خوب است که یک نقطه تمرکز در عکس داشته باشید که مکانی برای جلب توجه و  تمرکز مخاطب باشد. حتا اگر در عکس همه عناصر هماهنگ و مکمل یکدیگر باشند باز هم باید منطقه خاصی وجود داشته باشد که نگاه بیننده را هدایت و به خود جلب کند. این جزئیات می‌تواند بصری باشد، مانند لمس ظریف دست سوژه یا چیزی که در دستش دارد یا کتابی که در حال خواندن است، یا شاید حتا چین و چروک‌های صورت او. گاهی این جزئیات ممکن است یک احساس باشد و پاسخی باشد برای این پرسش در ذهن مخاطب که: من باید از این عکس چه حسی بگیرم؟

وقتی یاد می‌گیرید که چگونه روی جزئیات تمرکز کنید نتیجه کارتان عالی خواهد بود.قطعن همه عکس‌ها چنین «چیزی» را ندارند، اما بعضی را که می‌بینیم و دارند، متوجه می‌شویم که چقدر عکس‌های بهتر و تاثیرگذارتری هستند.

۵-اهمیت ثبت « لحظه‌ای که برای همیشه رفته»

یکی از جملات مورد علاقه خیلی از عکاسان، نقل قولی از کارل لاگرفلد است: « آنچه در مورد عکس‌ها دوست دارم این است که لحظه‌ای را ثبت می‌کنند که برای همیشه رفته است و بازتولید آن غیرممکن است.» اگر برای گرفتن عکس‌های عالی فقط به یک جمله الهام بخش  نیاز داشته باشید، این نقل قول همه چیز را در خود دارد.

همانطور که در ابتدا اشاره کردیم، ما عکاسان سراسر جهان، باید از گرفتن عکس لذت ببریم نه به دلیل جنبه فنی یا میلی بی پایان برای کمال. بلکه به این دلیل که ما این قدرت را داریم که زمان را برای همیشه منجمد کنیم. وقتی عمیقن به این موضوع فکر می‌کنید، هیچ یک از آن ویژگی‌های دیگر «عکس کامل» اهمیت چندانی نخواهند داشت. آنچه بیش از همه مهم است این است که بتوانید با عکستان داستانی بگویید، احساسات را بیان کنید، موقعیتی را به تصویر بکشید یا زیبایی را نشان دهید.

همه ما در جستجوی تصویری عالی هستیم، بنابراین دفعه بعد که عکسی می‌گیرید، فقط روی «گرفتن لحظه‌ای که برای همیشه رفته است» تمرکز کنید. اگر بتوانید آن لحظه خاص و جادویی را جاودانه کنید، شما قطعن موفق شده‌اید که یک عکس با کیفیت بگیرید.

در کنار همه مواردی که در این مقاله به آنها اشاره کردیم، فکر کردن به پاسخ پرسش‌هایی که در زیر می‌آید به شما در راه تبدیل شدن به یک عکاس مفهومی خوب کمک بسیاری خواهد کرد:

۱) آیا تعاریف یا استانداردهای متفاوتی از «عکس خوب» در ژانرهای مختلف عکاسی مفهومی وجود دارد یا خیر؟

۲) تعادل لازم بین گرفتن عکس در زمان درست و مناسب و اجتناب از فکر کردن بیش از حد و عکس نگرفتن چگونه به وجود می‌آید؟

۳) سوژه جالب داشتن در عکاسی کانسپچوال به چه معناست؟

۴) چطور می‌توانید با تمرین بیشتر، ویژگی‌های جالب را ‌حتا در معمولی‌ترین سوژه‌ها پیدا کنید؟ 

۵) چند مورد از شناخته‌شده‌ترین روش‌های ترکیب بندی را می‌شناسید؟ آیا کاربردها و تاثیرات استفاده از آنها را می‌دانید؟

۶) چند مورد ترکیب بندی که با استفاده از خطوط انجام می‌شوند را می‌شناسید؟

۷) چالش برانگیزترین و در عین حال ارزشمندترین تکنیک نور برای شما کدام است؟

۸) چگونه می‌توانید در خانه نورپردازی خلاقانه ایجاد کنید؟

۹) آیا همیشه باید بطور عمدی بر روی جزئیات تمرکز کنید؟

۱۰) آیا « جاویدان ساختن لحظه» در همه عکس‌های مفهومی اهمیت دارد؟

تمرین‌هایی برای عکاسی مفهومی

- حداقل  ۱۰ سوژه خیابانی جالب برای انجام عکاسی مفهومی پیدا کنید. اگر روی پرتره ها تمرکز می‌کنید، به دنبال افرادی باشید که دارای حسی قوی هستند،آنهایی که ترجیحا خیلی هم خجالتی به نظر نرسند. در دور دوم انجام این تمرین، وقتی کمی احساس راحتی و آرامش بیشتری کردید، از هر کسی که دیدید بخواهید که از او عکاسی کنید و در هر یک از آن تصاویر، ویژگی جالبی پیدا کنید. اگر می‌خواهید عکاسی معماری مفهومی  انجام دهید، از نمادین‌ترین نقاط دیدنی شهر  و مفاهیم مرتبط با آنها عکاسی کنید.

- به محبوب‌ترین عکس‌هایی که تا به حال گرفته‌اید نگاه کنید. آیا می‌توانید حداقل یک « ویژگی جالب مشترک» بین همه آنها پیدا کنید؟ مهمترین جزئیاتی که توجه‌تان را در آن عکس‌ها جلب می‌کند چیست؟ بصری است یا احساسی؟ اگه می توانستید و ممکن بود که تغییری در آن عکس ایجاد کنید، چه چیزی را تغییر می‌دادید؟

- یک دوربین آنالوگ یکبار مصرف ارزان بخرید که ارزش احساسی و خاطراتی را در خود جای دهد که دوست دارید برای همیشه حفظ کنید. این تعداد محدود عکس که در یک حلقه فیلم وجود دارد باید به طور متفکرانه‌ای برای ثبت لحظات زودگذری که هرگز قابل بازیابی نیستند استفاده شوند. هنگام عکاسی با این روش، روی چه ویژگی هایی تمرکز خواهید کرد؟  از این تجربه چه چیزی یاد گرفتید؟ آیا با دوباره نگاه کردن به عکسها احساسی نسبت به آنها دارید؟

- در عکاسی صحنه‌پردازی شده بعدی خود، 10 ترکیب بندی مختلف را امتحان کنید. آنها چه تفاوت‌هایی باهم دارند؟ نقش خطوط در آنها چیست؟

به عنوان یک هنرمند مفهومی باید صدای خود را پیدا کنید؛

آدامز می‌گوید: «در روند کاری بخش ویرایش عکس در عکاسی کانسپچوال، یکی از چالش‌برانگیزترین بخش‌های کار این است که بدانیم چه زمانی کار تمام شده است، چرا که همیشه کارهای بیشتری هست که می‌توانید بر روی عکستان انجام دهید». بخشی از عکاسی هنری، پرورش نگاهی انتقادی نسبت به آثار خود و دیگران است و اینکار نیاز به تمرین و البته دیدن آموزش‌های دقیق در فضایی مثل کلاس عکاسی فاین‌آرت مدرسه آرتسنس دارد. آدامز توصیه می‌کند: «برای اینکه بفهمید همه چیز خوب به‌نظر می‌رسد یا نه؟روزی از کارتان دور شوید، بعد دوباره برگردید و با نگاه تازه‌ای آن را ببینید.»

از طرف دیگر برای خیلی از هنرمندان تازه‌کار نشان دادن آثار خود به دیگران می‌تواند ترسناک باشد. چون از یک طرف دستیابی به نظر مشورتی دقیق و درست با نگاهی آشنا به جریان روز هنری می‌تواند سخت باشد و از طرف دیگر همه علاقمندان ممکن است به اساتید معتبر و صاحب‌نظر در زمینه عکاسی دسترسی نداشته باشند.البته ما در مدرسه عکاسی آرتسنس برای همه این مشکلات راه‌حل‌های مناسبی داریم؛ شما می‌توانید در جلسات مشاوره پورتفولیو آثار خود را به اساتید مدرسه آرتسنس که بدون شک بهترین اساتید عکاسی در ایران هستند نمایش داده و بهترین توصیه‌ها و نظرات را از خبره‌ترین صاحب‌نظران دریافت کنید. نظراتی که توصیه آنتی برای هنرمندان مفهومی مشتاق درباره آنها این است که گوش دهند اما در عین حال به افکار خود هم وفادار بمانند. آنتی می‌گوید: «از نظرات دیگران به خوبی استفاده کنید تا بتوانید هر کاری که به آن اعتقاد دارید و به آن عشق دارید را به بهترین شکل ممکن انجام دهید.»

و حرف آخر اینکه وقتی تازه شروع به کار می‌کنید، زیاد به دلیل کامل نبودن تجهیزاتتان یا بی اطلاعی از تکنیک‌هایی که لازم دارید استرس نداشته باشید. آنتی می‌گوید:« به عنوان یک عکاس مفهومی، ایده کلید اصلی کارتان است. تجهیزات و تکنیک‌هایی  که لازم دارید آرام آرام و به مرور به دست می‌آید.» تنها کاری که باید انجام دهید این است که بیرون بروید و کمی تجربه کسب کنید. ایده‌ای را که دوست دارید مطرح کنید و بیش از حد لزوم هم پیچیده‌اش نکنید. فقط از پروسه جان دادن به دید هنری خود لذت ببرید.